Sankcja kredytu darmowego to prawo przysługujące wyłącznie konsumentowi. Zastosowanie tej instytucji umożliwia zamianę kredytu na darmowy (jak mówi sama nazwa tego pojęcia) w przypadkach, gdy podmiot udzielający kredytu dopuścił się praktyk, o których mowa w art. 45 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Są to takie praktyki jak m.in. nieokreślenie w umowie rodzaju kredytu czy też jego całkowitej kwoty, brak formy pisemnej (chyba że przepisy przewidują inną formę szczególną) itd.
Co ważne, kredytobiorca może skutecznie skorzystać z sankcji kredytu darmowego nie tylko jako podstawy do zainicjowania własnego powództwa, ale także w toku postępowania egzekucyjnego. Dotyczy to sytuacji, gdy kredyt nie był spłacany, bank go wypowiedział, a następnie wygrał sprawę sądową i wskutek tego przystąpił do egzekucji należności.
Przepis wprowadzający sankcję kredytu darmowego został wprowadzony do polskiego prawa jako implementacja prawa unijnego, niestety dokonano tego poniekąd nieprawidłowo. Największe wątpliwości pojawiają się w wypadku kryterium kwoty kredytu kwalifikującej daną umowę jako umowę o kredyt konsumencki. Kwota w ustawie jest niższa niż w dyrektywie. Ustawa o kredycie konsumenckim stanowi, że umowami o kredyt konsumencki są umowy o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo w wysokości równowartości tej kwoty w walucie innej niż waluta polska. Z kolei dyrektywa unijna 2008/48/WE mówi, że nie stosuje się jej do umów o kredyt, którego całkowita kwota jest niższa niż 200 euro lub wyższa niż 75 000 euro. Jest to bardzo istotna różnica, która stawia konsumentów w naszym kraju na gorszej pozycji niż ma to miejsce w innych krajach unijnych. Przykładowo obecnie, gdy kurs euro wynosi 4.28 (stan na dzień 25 lutego 2024 r.), 75 000 euro to równowartość ok. 320 000 zł. Taki kredyt powinien kwalifikować się jeszcze jako kredyt konsumencki, ale na gruncie polskiej ustawy, która zaimplementowała prawo unijne w tym zakresie, jest to sformułowane nieprawidłowo i krzywdząco dla polskich kredytobiorców. Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego nad prawem krajowym, w sytuacji takiej kolizji powinniśmy stosować dyrektywę wprost.
Ważne! Kredyt hipoteczny a sankcja kredytu darmowego
Sankcja kredytu darmowego dotyczy nie tylko kredytów konsumenckich, ale również kredytów hipotecznych zawartych w okresie od 2011 do 2017 roku. W tym czasie obowiązywały odpowiednie przepisy umożliwiające zastosowanie tej sankcji. Decyzje sądowe potwierdzają, że również kre-dytobiorcy posiadający kredyty hipoteczne mogą korzystać z tej ulgi w przypadku stwierdzenia błędów czy nieprawidłowości w umowie kredytowej.
Niestety, od 22 lipca 2017 roku, czyli po wejściu w życie ustawy o kredycie hipotecznym, możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego dla kredytów hipotecznych została ograniczona. Obecnie brak jest możliwości zastosowania tej sankcji dla kredytów hipotecznych zawartych po tej dacie.